بررسی تاریخ‌های مختلف کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو در مازندران

چکیده

به منظور بررسی تاثیر تاریخ‌های مختلف کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو، آزمایشی به ‌صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه ایستگاه تحقیقات زراعی بایع‌کلا شهرستان نکا در سال زراعی 89-1388 اجرا شد. تاریخ‌های کاشت 20 آبان، 5 و 20 آذر به عنوان عامل اصلی و ارقام صحرا، پروداکتیو‌ و لاین M12 و دو سطح محلول‌پاشی سایکوسل{بدون مصرف (شاهد) و مصرف 8/2 لیتر در هکتار‌‌} که به صورت فاکتوریل اختلاط گردیدند، به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد حداکثر و حداقل درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه و شاخص برداشت به ترتیب تحت تاریخ‌های کاشت 5 و 20 آذر حاصل شد. رقم صحرا و لاین M12 به ترتیب دارای بیشترین و کمترین درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه (9/316 و 4/244 گرم در متر مربع)، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت بودند. با مصرف سایکوسل ارتفاع گیاه کاهش یافت، اما درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت افزایش یافت. حداکثر درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه و شاخص برداشت تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا حاصل شد. بنابراین تاریخ کاشت 5 آذر، رقم صحرا و مصرف 8/2 لیتر سایکوسل در هکتار به علت افزایش اجزای عملکرد دانه و در نهایت عملکرد دانه فاکتورهای مناسب کاشت جو در استان مازندران معرفی می‌گردند.

کلیدواژه‌ها


بررسی تاریخ‌های مختلف کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو در مازندران

رضا رحیمی بالادزایی1، سلمان دستان2، حمیدرضا مبصر3، عباس قنبری مالیدره4

1- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین، گروه زراعت، ورامین، ایران، 2- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، گروه زراعت، تهران، ایران، 3- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قائم‌شهر، گروه زراعت، قائم‌شهر، ایران، 4- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جویبار، گروه کشاورزی، جویبار، ایران

Salmandastan@hotmail.com

چکیده

به منظور بررسی تاثیر تاریخ‌های مختلف کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو، آزمایشی به ‌صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه ایستگاه تحقیقات زراعی بایع‌کلا شهرستان نکا در سال زراعی 89-1388 اجرا شد. تاریخ‌های کاشت 20 آبان، 5 و 20 آذر به عنوان عامل اصلی و ارقام صحرا، پروداکتیو‌ و لاین M12 و دو سطح محلول‌پاشی سایکوسل{بدون مصرف (شاهد) و مصرف 8/2 لیتر در هکتار‌‌} که به صورت فاکتوریل اختلاط گردیدند، به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد حداکثر و حداقل درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه و شاخص برداشت به ترتیب تحت تاریخ‌های کاشت 5 و 20 آذر حاصل شد. رقم صحرا و لاین M12 به ترتیب دارای بیشترین و کمترین درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه (9/316 و 4/244 گرم در متر مربع)، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت بودند. با مصرف سایکوسل ارتفاع گیاه کاهش یافت، اما درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت افزایش یافت. حداکثر درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه و شاخص برداشت تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا حاصل شد. بنابراین تاریخ کاشت 5 آذر، رقم صحرا و مصرف 8/2 لیتر سایکوسل در هکتار به علت افزایش اجزای عملکرد دانه و در نهایت عملکرد دانه فاکتورهای مناسب کاشت جو در استان مازندران معرفی می‌گردند.

واژه‌های کلیدی: جو، تاریخ کاشت، سایکوسل، عملکرد دانه، شاخص برداشت.

 

مقدمه

یکی از اساسی‌ترین جنبه‌های مدیریت به زراعی در کشت هر گیاه زراعی تعیین تاریخ کاشت بذر می‌باشد (خواجه‌پور، 1388). احمدی و همکاران (1387) دریافتند در تاریخ‌های کاشت دیر هنگام همه اجزاء عملکرد به شدت تحت تاثیر محدودیت منبع ناشی از کوتاه شدن دوره رشد رویشی قرار می‌گیرند که با نتایج پلتونن ساینیو و همکاران (2007) مطابقت داشت. بنابراین، جهت حصول اطمینان از آغازش مخازن زایشی، انتخاب تاریخ کاشت مناسب، حیاتی است (گارسیا دل مورال و همکاران، 2003). سایکوسل باعث کاهش ارتفاع ساقه، افزایش تعداد پنجه در هر بوته، افزایش تعداد پنجه، تعداد سنبله، تعداد سنبله بارور و تعداد دانه در سنبله می‌شود (راجالا، 2003). مصرف سایکوسل در گیاه جو به دلیل افزایش تعداد پنجه بارور، تعداد سنبله و تعداد دانه در سنبله موجب افزایش عملکرد دانه شد (مدرس‌ثانوی و خمری، 1380‌. لذا هدف اساسی از این تحقیق بررسی تاثیر تاریخ‌ کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو در مازندران بود.

مواد و روش‌ها

به منظور بررسی تاثیر تاریخ‌های مختلف کاشت و کاربرد سایکوسل بر صفات زراعی ارقام جو، آزمایشی در مزرعه ایستگاه تحقیقات زراعی بایع‌کلا شهرستان نکا با عرض جغرافیایی 36 درجه و 46 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 53 درجه و 13 درجه شرقی با ارتفاع 4 متر از سطح دریا در سال زراعی 89-1388 اجرا شد. با توجه به نتایج آزمون خاک، مزرعه دارایpH برابر 4/7، هدایت الکتریکی (EC) برابر 74/0 میلی‌موس بر سانتی‌متر، ماده آلی برابر 22/0 درصد و دارای فسفر و پتاس قابل جذب به ترتیب برابر 6/12 و 216 ppm و نیتروژن کل آن برابر 22/0 درصد بود. حداقل (8/1 درجه سانتی‌گراد) و حداکثر (7/27 درجه سانتی‌گراد) درجه حرارت در طول فصل رشد به ترتیب در ماه‌های دی و خرداد و حداقل (10 میلی‌متر) و حداکثر (130 میلی‌متر) میزان بارندگی به ترتیب در ماه‌های خرداد و آذر ماه حاصل شد. آزمایش به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. سه تاریخ کاشت (20 آبان، 5 و 20 آذر ماه) به عنوان عامل اصلی و سه رقم (صحرا، پروداکتیو‌ و لاین M12) و دو سطح محلول‌پاشی سایکوسل {بدون مصرف (شاهد) و مصرف 8/2 لیتر در هکتار‌‌} که به صورت فاکتوریل اختلاط گردیدند، به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. کود نیتروژن، فسفر و پتاس با توجه به نتایج آزمون خاک مصرف شد. کاربرد سایکوسل در مرحله رشدی زادوکس 37 (ظهور برگ پرچم‌) هنگامی که بیشتر پنجه‌ها ظاهر شده‌اند، اعمال گردید. پس از رسیدن محصول و حذف حاشیه‌ها صفات ارتفاع گیاه، تعداد سنبلک در سنبله، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و شاخص برداشت طی مراحل رشد مورد ارزیابی قرار گرفتند. آنالیز و تجزیه آماری داده‌های به دست آمده با نرم افزار آماریMSTAT-C  انجام گردید و مقایسات میانگین بر اساس آزمون دانکن در سطح 5 درصد انجام شد.

 

نتایج و بحث

ارتفاع گیاه از نظر آماری تحت تاثیر تاریخ کاشت، رقم و مقادیر سایکوسل در سطح احتمال یک درصد قرار گرفت (جدول 1). حداکثر ارتفاع گیاه (04/94 سانتی‌متر) تحت تاریخ کاشت 5 آذر حاصل شد. رقم صحرا دارای بیشترین ارتفاع (8/100 سانتی‌متر) بود. با مصرف سایکوسل ارتفاع به نسبت 97/4 درصد کاهش یافت (جدول 2). راوری و همکاران (1385)‌ اعلام نمودند که کشت زود (15 مهر‌) و تاخیر در کاشت (30‌ آبان) باعث کاهش ارتفاع گیاه جو گردید. با مصرف سایکوسل ارتفاع گیاه کاهش می‌یابد چون سایکوسل موجب جلوگیری از رشد طولی سلول‌ها می‌گردد (راجالا، 2003).

درصد سنبلک بارور در سنبله از نظر آماری تحت تاثیر تاریخ کاشت، رقم، اثر متقابل تاریخ کاشت × رقم و مقادیر سایکوسل در سطح احتمال یک درصد اختلاف معنی‌داری را نشان داد (جدول 1). بیشترین درصد سنبلک بارور در سنبله (65/80 درصد) تحت تاریخ کاشت 5 آذر و کمترین درصد سنبلک بارور در سنبله (73/56 درصد) تحت تاریخ کاشت 20 آذر حاصل شد. لاین M12 دارای کمترین درصد سنبلک بارور در سنبله (17/17 درصد) و رقم صحرا دارای بالاترین درصد سنبلک بارور در سنبله (72/72 درصد) بودند. با مصرف سایکوسل سنبلک بارور در سنبله به نسبت 14/9 درصد افزایش یافت (جدول 2). حداکثر درصد سنبلک بارور در سنبله (27/85 درصد) تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا به دست آمد (جدول 3). احمدی و همکاران (1387) دریافتند در تاریخ‌های کاشت دیر هنگام درصد سنبلک بارور در سنبله به شدت تحت تاثیر محدودیت منبع ناشی از کوتاه شدن دوره رشد رویشی و تولید سبزینه در گیاه قرار می‌گیرند که با نتایج گونزالس و همکاران (2003) و پلتونن ساینیو و همکاران (2007) مطابقت دارد. با مصرف سایکوسل، درصد سنبله‌های بارور در گیاه افزایش یافت (امام و کریمی مزرعه‌شاه، 1375).

عملکرد دانه از نظر آماری تحت تاثیر تاریخ کاشت، رقم، اثر متقابل تاریخ کاشت × رقم و مقادیر سایکوسل در سطح احتمال یک درصد قرار گرفت (جدول 1). حداکثر عملکرد دانه (1/293 گرم در متر مربع) تحت تاریخ کاشت 5 آذر حاصل شد، چون همه اجزای عملکرد تحت تاریخ کاشت 5 آذر دارای بیشترین مقدار بودند که به تبع باعث افزایش عملکرد دانه گردید. حداقل عملکرد دانه (4/259 گرم در متر مربع) تحت تاریخ کاشت 20 آذر به دست آمد، زیرا همه اجزای عملکرد در تاریخ کاشت 20 آذر دارای کمترین مقدار بودند، به همین دلیل عملکرد دانه در تاریخ کاشت 20 آذر دارای کمترین مقدار بودند. لاین M12 دارای کمترین عملکرد دانه (4/244 گرم در متر مربع) و رقم صحرا دارای بیشترین عملکرد دانه (5/402 گرم در متر مربع) بودند. با مصرف سایکوسل عملکرد دانه به نسبت 47/5 درصد افزایش یافت (جدول 2). حداکثر عملکرد دانه (8/345 گرم در متر مربع) تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا به دست آمد (جدول 3). راوری و همکاران (1385)‌ طی بررسی خود اعلام نمودند که کشت زود (15 مهر‌) و تاخیر در کاشت (30‌ آبان) باعث کاهش تعداد سنبله‌،‌ تعداد دانه در سنبله، ارتفاع گیاه و در نهایت کاهش عملکرد دانه گیاه جو گردید. مدرس‌ثانوی و خمری (1380) نتیجه گرفتند با مصرف سایکوسل به دلیل افزایش تعداد پنجه بارور و تعداد دانه در خوشه‌، بالاترین عملکرد دانه در گیاه جو حاصل شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1. تجزیه واریانس عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف جو تحت تاریخ‌های مختلف کاشت و مقادیر سایکوسل

شاخص برداشت

عملکرد بیولوژیک

عملکرد دانه

درصد سنبلک بارور

ارتفاع گیاه

df

منابع تغییرات

3.22ns

750601.85ns

69490.74ns

310.55*

71.08*

2

تکرار

104.34**

179074.07ns

510324.07**

2257.23**

352.60**

2

تاریخ کاشت (a)

2.55

178935.19

25046.30

25.33

15.77

4

خطا (a)

77.49**

5493101.85**

2502824.07**

737.19**

1807.93**

2

ارقام (b)

2.89**

145185.19*

65046.30**

118.14**

8.16ns

4

a×b

19.55**

350416.67*

288935.19**

1128.97**

253.50**

1

سایکوسل (c)

0.07ns

6666.67ns

879.63ns

22.10ns

2.05ns

2

a×c

0.01ns

2638.89ns

601.85ns

49.19ns

2.19ns

2

b×c

0.14ns

24305.56ns

2546.30ns

1.07ns

1.34ns

4

a×b×c

0.25

63990.74

9083.33

38.68

22.18

30

خطا

1.19

3.85

3.46

9.03

5.28

-

ضریب تغییرات (درصد)

* و **: به ترتیب معنی‌دار در سطوح احتمال 5 و 1 درصد

جدول 2. مقایسه میانگینعملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف جو تحت تاریخ‌های مختلف کاشت و مقادیر سایکوسل

شاخص برداشت

عملکرد بیولوژیک

عملکرد دانه

درصد سنبلک بارور

ارتفاع گیاه

تیمارها

درصد

گرم در متر مربع

گرم در متر مربع

درصد

سانتی‌متر

تاریخ کاشت

42.40b

645.80a

274.40b

69.25b

88.42b

20 آبان

43.92a

664.70a

293.10a

80.65a

94.04a

5 آذر

39.20c

660.80a

259.40c

56.73c

85.31b

20 آذر

 

 

 

 

 

ارقام

44.00a

719.40a

316.90a

75.72a

100.80a

صحرا

41.66b

637.80b

265.60b

67.86b

83.41b

پروداکتیو

39.86c

614.20c

244.40c

63.04c

83.53b

M12

 

 

 

 

 

سایکوسل

41.24b

649.10b

268.30b

64.30b

91.42a

بدون مصرف

42.44a

665.20a

283.00a

73.44a

87.09b

مصرف

*: حروف مشترک در هر ستون نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد بر اساس آزمون دانکن می‌باشد.

 

عملکرد بیولوژیک از نظر آماری تحت تاثیر رقم در سطح احتمال یک درصد و تحت تاثیر اثر متقابل تاریخ کاشت × رقم و مقادیر سایکوسل در سطح احتمال 5 درصد قرار گرفت (جدول 1). رقم صحرا دارای بیشترین عملکرد بیولوژیک (4/719 گرم در متر مربع) بود. با مصرف سایکوسل عملکرد بیولوژیک به نسبت 41/2 درصد افزایش یافت (جدول 2). حداکثر عملکرد بیولوژیک (740 گرم در متر مربع) تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا به دست آمد (جدول 3).شاخص برداشت از نظر آماری تحت تاثیر تاریخ کاشت، رقم، اثر متقابل تاریخ کاشت × رقم و مقادیر سایکوسل در سطح احتمال یک درصد قرار گرفت (جدول 1). حداکثر شاخص برداشت (92/43 درصد) تحت تاریخ کاشت 5 آذر حاصل گردید. رقم صحرا دارای بیشترین شاخص برداشت (44 درصد) بودند. با مصرف سایکوسل شاخص برداشت به نسبت 98/2 درصد افزایش یافت (جدول 2). بیشترین شاخص برداشت (72/46 درصد) تحت اثر متقابل تاریخ کاشت 5 آذر × رقم صحرا به دست آمد (جدول 3). با مصرف سایکوسل به دلیل افزایش تعداد پنجه بارور و تعداد دانه در خوشه‌، بالاترین عملکرد دانه حاصل شد که به تبع شاخص برداشت نیز افزایش یافت.

جدول3. مقایسه میانگین اثرات متقابل تاریخ کاشت × ارقام بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف جو

اثر متقابل

درصد سنبلک بارور

عملکرد دانه (g.m2)

عملکرد بیولوژیک (g.m2)

شاخص برداشت (%)

20 آبان × رقم صحرا

74.33bcd

315.00b

715.00ab

44.05b

20 آبان × پروداکتیو

70.99cd

261.70d

623.30cde

41.97c

20 آبان × لاین M12

62.43ef

246.70e

599.20e

41.17d

5 آذر × رقم صحرا

85.27a

345.80a

740.00a

46.72a

5 آذر × پروداکتیو

76.97bc

281.70c

642.50cd

43.85b

20 آذر × لاین M12

79.70ab

251.70de

611.70de

41.18d

20 آذر × رقم صحرا

67.56de

290.00c

703.30b

41.22d

20 آذر × پروداکتیو

55.64f

253.30de

647.50c

39.16e

5 آذر × لاین M12

46.98g

235.00f

631.70cd

37.22f

*: حروف مشترک در هر ستون نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد بر اساس آزمون دانکن می‌باشد.

نتیجه‌گیری نهائی

حداکثر ارتفاع گیاه، درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه و شاخص برداشت تحت تاریخ کاشت 5 آذر حاصل شد، بنابراین تاریخ کاشت 5 آذر به عنوان تاریخ کاشت مناسب معرفی می‌گردد. رقم صحرا دارای بیشترین درصد سنبلک بارور، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت بودند. با مصرف سایکوسل عملکرد دانه به نسبت 2/5 درصد افزایش یافت.

1-     احمدی، م.، ب. کامکار.، ا. سلطانی.، ا. زینلی. 1387. تعیین مهم‌ترین جزء عملکرد دانه گندم در تاریخ‌های مختلف کاشت. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی. 15(3): 62-74.
2-     امام، ی.ف ح.ر.، کریمی مزرعه‌شاه. 1375. اثر ماده کند کننده رشد کلرمکوات کلراید بر رشد، نمو و عملکرد برنج. مجله علوم کشاورزی ایران. 28(1): 65-71.
3-     خواجه‌پور، م.ر. 1388. اصول و مبانی زراعت. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان. 631 صفحه.
4-     راوری، س.، ذ.ح. نجفی نژاد.، م.ع. جواهری. 1385. اثرات تاریخ کاشت بر عملکرد ارقام و لاین‌های امید بخش جو. نهمین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات ایران. پردیس ابوریحان‌. تهران ص 92‌.
5-     مدرس‌ثانوی، س.ع.م.، ع. خمری. 1380. تاثیر سودوموناس و سایکوسل بر عملکرد و اجزای عملکرد چهار رقم جو. مجله علمی پژوهشی دانشگاه شیراز. ص 592-587.
6-      منتظری، م. 1375. اثرات سایکوسل و کود نیتروژنه سرک بر شاخص‌های رشد، عملکرد و اجزای عملکرد دانه جو رقم والفجر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد زراعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران. 74 صفحه.
7-     Garcia del-Moral, L.F., J.M. Ramos., M.B. Garsia del-Moral., M.P. Jmenez-Tejada. 1991. Ontogenic approach to grain production in spring barley based on path coefficient analysis. Crop Sci. 31: 1179-1185.
8-     Gonzalez, F.G., G.A. Slafer., D.J. Miraleses. 2003. Grain and floret number in response to photoperiod during stem elongation in fully and slightly vernalized wheats. Field Crops Res. 81: 17-27.
9-     Peltonen-Sainio, P., S. Muurinen., A. Rajala., L. Jauhianen. 2006. Variation in harvest index of modern spring barley, oat and wheat cultivars adapted to northern grown conditions. Manuscript (In Press).
10-Rajala, A. 2003. Plant growth regulators to manipulate cereal growth in Northern growing conditions. University of Helsinki, Finland. 432 pp.